Bir pay sahipleri sözleşmesinde yer alan rekabet etmeme yükümlülüğü, aradan yaklaşık beş yıl geçtikten sonra Rekabet Kurulu’nun (“Kurul”) önüne bireysel muafiyet talebiyle gelirse ne olur? Üstelik söz konusu yükümlülük, taraflar arasında hâlihazırda devam eden dava ve tahkim süreçlerinin de merkezindeyse?
Kurul’un 30.06.2026 tarihli ve 26-23/698-283 sayılı PARAM/Momento kararı, tam da bu sorulara yanıt aramamıza neden oluyor. Karar, rekabet etmeme yükümlülüklerinin hangi sınırlar içerisinde hukuka uygun kabul edilebileceğine ışık tutmanın ötesinde, bireysel muafiyet mekanizmasının taraflar arasındaki ticari uyuşmazlıklarla nasıl kesişebileceğini de gösteriyor.
Kararın en dikkat çekici yönü ise 2021 yılında imzalanmış bir sözleşmenin, 2026 yılında sözleşmenin taraflarından birinin başvurusu üzerine Kurul tarafından incelenmesi ve incelemenin rekabet etmeme yükümlülüğüne ilişkin geçici tedbir kararıyla sonuçlanması.
Peki, taraflar arasında yıllardır uygulanmakta olan bir sözleşme hükmü neden şimdi Kurul’un gündemine geldi? Ve bu karar teşebbüslere rekabet hukukuna uyum bakımından ne söylüyor?
Her Şey Bir Pay Sahipleri Sözleşmesiyle Başladı
Kararın arka planında, TURK Elektronik Para ve Ödeme Hizmetleri A.Ş. (“PARAM”), Zeynep Dağlı Kastro ve Momento Reklam ve Pazarlama Ticaret A.Ş. (“MOMENTO”) arasında 31.05.2021 tarihinde imzalanan Pay Sahipleri Sözleşmesi (“Sözleşme”) bulunuyor.
PARAM, elektronik para ihracı, ödeme hizmetleri, ön ödemeli kart ve dijital cüzdan çözümleri sunarken MOMENTO, çalışan ödüllendirme, yan hak yönetimi ve cashback uygulamaları alanlarında faaliyet gösteriyor. MOMENTO, PARAM ve Zeynep Dağlı Kastro tarafından ortak kontrol ediliyor.
Sözleşme’nin “Rekabet Etmeme” başlıklı 9. maddesi ise taraflara oldukça kapsamlı yükümlülükler getiriyor. Bu kapsamda tarafların, Sözleşme yürürlükte olduğu sürece ve pay sahipliği veya çalışan sıfatlarının sona ermesinden itibaren bir yıl boyunca MOMENTO ile rekabet edebilecek faaliyetlerde bulunmamaları, rakip teşebbüslere doğrudan veya dolaylı olarak iştirak etmemeleri ve MOMENTO’nun ticari ilişkilerinin sonlandırılmasını veya değiştirilmesini teşvik etmemeleri öngörülüyor.
Üstelik söz konusu yükümlülüğün ihlali halinde, ortak girişimin son on iki aylık satış cirosunun üç katı tutarında cezai şart uygulanması da Sözleşme’de düzenleniyor.
Rekabet etmeme yükümlülükleri, özellikle ortak girişimlerin kurulması ve faaliyetlerinin korunması bakımından belirli koşullar altında meşru kabul edilebiliyor. Ancak bu yükümlülüklerin kapsamı, süresi ve uygulandığı kişiler bakımından işlemin gerçekleştirilmesi ve ortak girişimin faaliyetlerinin korunması için gerekli olan sınırları aşmaması gerekiyor.
İşte PARAM/Momento kararında da tartışma tam olarak bu noktada ortaya çıkıyor.
Bireysel Muafiyet Talebi mi, Ticari Uyuşmazlıkta Yeni Bir Strateji mi?
Kararın belki de en ilginç yönü, inceleme konusu Sözleşme hükmünün Kurul’un gündemine geliş biçimi.
PARAM, 28.04.2026 tarihinde Kurum’a başvurarak 2021 yılında imzalanan Sözleşme’ye bireysel muafiyet tanınmasını talep ediyor.
Esasen bireysel muafiyet başvuruları, teşebbüslerin akdettikleri veya akdetmeyi planladıkları anlaşmaların rekabet hukuku bakımından değerlendirilmesini sağlamak ve hukuki belirlilik elde etmek amacıyla başvurabilecekleri mekanizmalar arasında yer alıyor. Ancak başvurunun tarafı olan bir teşebbüsün, yaklaşık beş yıldır yürürlükte bulunan ve hâlihazırda ciddi uyuşmazlıklara konu olmuş bir sözleşme hükmünü bu aşamada Kurul’un önüne taşıması, alışılmış muafiyet başvurularından farklı bir tablo ortaya koyuyor.
Nitekim karar incelendiğinde, taraflar arasındaki ilişkinin yalnızca bir ortaklık ilişkisinden ibaret olmadığı anlaşılıyor.
Kararda, PARAM tarafından MOMENTO’nun tasfiyesi ve şirkete tedbiren kayyım atanması talepleriyle dava açıldığı, 17.04.2024 tarihinde MOMENTO’ya kayyım atandığı ve şirketin karar tarihi itibarıyla kayyım yönetiminde faaliyetlerini sürdürdüğü belirtiliyor.
Dahası, rekabet etmeme yükümlülüğünün uygulanmasına ilişkin uyuşmazlıklar da tahkim süreçlerine taşınmış durumda. Kurul’un tespitlerine göre HAKİŞ projesi ve A101 cashback faaliyetleri de dahil olmak üzere çeşitli ticari faaliyetler, rekabet yasağının ihlal edildiği iddiasıyla tahkim süreçlerine konu edilmiş ve tazminat taleplerinde bulunulmuş.
Hatta karardan, rekabet yasağına dayanılarak PARAM aleyhine tazminata hükmedilmiş olduğu da anlaşılıyor.
Dolayısıyla ortada yalnızca rekabet hukuku bakımından hukuki belirlilik sağlama ihtiyacı değil, aynı zamanda tarafların ticari faaliyetlerini ve sözleşmeden doğan haklarını doğrudan etkileyen, devam eden bir uyuşmazlıklar bütünü bulunuyor.
Bu çerçevede PARAM’ın bireysel muafiyet başvurusunun, devam eden ticari uyuşmazlıklar karşısında kendi hukuki ve ekonomik konumunu güçlendirmeye yönelik stratejik bir adım olarak da değerlendirilmesi mümkün.
Elbette teşebbüslerin Kurul’a muafiyet başvurusunda bulunması veya rekabet hukuku kapsamındaki başvuru haklarını kullanması son derece meşru. Bununla birlikte, somut olayda başvurunun zamanlaması, taraflar arasındaki tahkim süreçleri ve rekabet yasağının PARAM’ın faaliyetleri üzerindeki etkileri birlikte değerlendirildiğinde, rekabet hukuku mekanizmalarının özel hukuk uyuşmazlıklarıyla nasıl iç içe geçebildiği açıkça görülüyor.
Kurul Rekabet Yasağını Nasıl Değerlendirdi?
Kurul’un değerlendirmesinde öncelikle rekabet etmeme yükümlülüğünün bir yan sınırlama olarak kabul edilip edilemeyeceği üzerinde duruluyor. Bilindiği üzere, bir birleşme veya devralma işlemiyle doğrudan ilgili, işlemin gerçekleştirilmesi için gerekli ve orantılı sınırlamalar, belirli koşullar altında işlemin ayrılmaz bir parçası olarak değerlendirilebiliyor. Ancak Kurul, somut olayda inceleme konusu rekabet etmeme yükümlülüğünün Yan Sınırlamalara İlişkin Kılavuz kapsamında öngörülen doğrudan ilgililik, gereklilik ve orantılılık kriterlerini karşılamadığına ilişkin ciddi bulgular bulunduğunu belirtiyor.
Bu kapsamda Kurul, söz konusu hükmün 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (“Rekabet Kanunu”) 4. maddesi kapsamında rekabeti kısıtlayıcı bir anlaşma hükmü niteliği taşıdığı ve 5. maddede öngörülen bireysel muafiyet koşullarını karşılamadığı yönünde kuvvetli emareler bulunduğunu değerlendiriyor.
Kurul’un dikkat çektiği temel sorunlardan biri, rekabet yasağının MOMENTO’nun fiilen yürüttüğü faaliyetlerin korunması için gerekli sınırları aşacak şekilde yorumlanması.
Nitekim karar kapsamında, söz konusu hükmün PARAM’ın ortak markalı kart projeleri, cashback uygulamaları, sadakat programları, ön ödemeli kart ve dijital cüzdan çözümleri gibi faaliyetlerini de sınırlandırabilecek şekilde uygulandığı ortaya konuluyor.
Kurul’a göre bu durum, yalnızca PARAM’ın ticari hareket alanını daraltmakla kalmıyor aynı zamanda alternatif iş modellerinin geliştirilmesini ve ilgili pazarlarda potansiyel rekabetin ortaya çıkmasını da engelleyebilecek nitelik taşıyor.
Özellikle rekabet yasağına aykırılık halinde öngörülen yüksek tutarlı cezai şartın ve bu hükme dayanılarak yürütülen tahkim süreçlerinin, PARAM’ın yeni faaliyetlere giriş kararları üzerinde caydırıcı etkide bulunduğu değerlendiriliyor.
Başka bir ifadeyle, Kurul’un yaklaşımı, bir rekabet yasağının yalnızca sözleşmede nasıl kaleme alındığına değil, uygulamada hangi faaliyetleri engellediğine ve teşebbüslerin rekabet etme motivasyonunu nasıl etkilediğine de bakılması gerektiğini ortaya koyuyor.
Bireysel Muafiyet Başvurusundan Geçici Tedbir Kararına
Kararın en dikkat çekici sonuçlarından biri de bireysel muafiyet talebiyle başlayan sürecin, Rekabet Kanunu’nun 9. maddesinin dördüncü fıkrası kapsamında geçici tedbir uygulanmasıyla sonuçlanması. Bilindiği üzere Kurul, nihai karara kadar ciddi ve telafi olunamayacak zararların ortaya çıkma ihtimalinin bulunduğu durumlarda, ihlalden önceki durumu koruyucu nitelikte ve nihai kararın kapsamını aşmayacak şekilde geçici tedbir kararı alabiliyor. Bu yetkinin kullanılması olağan bir muafiyet incelemesinin rutin sonucu değil. Somut olayda Kurul, rekabet yasağının uygulanmaya devam etmesi halinde yeni tahkim süreçleri ve cezai şart taleplerinin gündeme gelebileceğini, teşebbüslerin ticari faaliyetlerinin sınırlandırılabileceğini ve potansiyel rekabetin zayıflayabileceğini dikkate alıyor.
Bu doğrultuda Kurul, soruşturma sonuçlanıncaya kadar Sözleşme’nin 9. maddesinde yer alan rekabet etmeme yükümlülüğünün uygulanmasına ilişkin üç temel sınır getiriyor:
- Kişi ve süre bakımından: Rekabet yasağının ortak kontrol ilişkisinden bağımsız şekilde yalnızca pay sahipliği veya çalışanlık sıfatına dayanılarak ya da ortak kontrolün sona ermesinden sonraki dönemi kapsayacak şekilde uygulanmaması.
- Kapsama giren teşebbüsler bakımından: Yükümlülüğün işlem tarafları ve ilgili ekonomik bütünlükler dışında kalan üçüncü kişilere, belirli yönetici ve ilişkili kişilere veya kontrol sağlamayan yatırım amaçlı iştirak ve azınlık pay sahipliklerine yaygınlaştırılmaması.
- Faaliyet alanı bakımından: Rekabet yasağının MOMENTO’nun fiilen yürüttüğü faaliyetlerin korunması için gerekli sınırları aşacak biçimde yorumlanmaması ve PARAM’ın elektronik para kuruluşu lisansı kapsamında yürüttüğü veya yürütebileceği ödeme hizmetlerini geniş biçimde kapsayacak şekilde uygulanmaması.
Dolayısıyla Kurul, Sözleşme’nin tamamını veya rekabet etmeme hükmünü bütünüyle ortadan kaldırmıyor. Bunun yerine, rekabet yasağının rekabeti gereğinden fazla sınırlandırabilecek biçimde uygulanmasını geçici olarak engellemeyi amaçlıyor.
Sözleşmelerden Doğan Uyuşmazlıkların Önlenmesinde Rekabet Hukukuna Uyumun Önemi
PARAM/Momento kararı, teşebbüsler açısından önemli bir soruyu yeniden gündeme getiriyor. Rekabet hukukuna uyum, yalnızca bir soruşturma veya uyuşmazlık ortaya çıktığında mı hatırlanmalı?
Somut olayda 2021 yılında imzalanan bir sözleşmede yer alan rekabet etmeme hükmü, yıllar içerisinde taraflar arasında çeşitli uyuşmazlıklara konu oluyor. Bu süreçte dava ve tahkim yollarına başvuruluyor, tazminat talepleri ileri sürülüyor ve en nihayetinde sözleşme hükmünün rekabet hukukuna uygunluğu Kurul’un gündemine geliyor. Oysa rekabet hukukuna uygunluk değerlendirmesinin sözleşme müzakereleri sırasında yapılması, hem tarafların ileride karşılaşabileceği hukuki risklerin azaltılmasına hem de ticari ilişkinin daha öngörülebilir bir zeminde yürütülmesine hizmet edebilirdi.
Bu açıdan rekabet hukuku uyumunun yalnızca idari para cezalarından kaçınmaya yönelik bir uygulama olarak görülmemesi gerekiyor. İyi yapılandırılmış bir rekabet uyum yaklaşımı, sözleşmelerden kaynaklanan özel hukuk uyuşmazlıklarının önlenmesi bakımından da önemli bir rol oynuyor. Özellikle pay sahipleri sözleşmelerinde yer alan rekabet etmeme hükümlerinin, korunmak istenen meşru menfaat açıkça tanımlanarak ve ilgili faaliyet, kişi ve süre bakımından gerekli sınırlar belirlenerek hazırlanması önem taşıyor. Benzer şekilde, rekabet yasağının hangi faaliyetleri kapsadığına ilişkin belirsizliklerin en baştan giderilmesi, ileride ortaya çıkabilecek genişletici yorumların ve buna bağlı uyuşmazlıkların önüne geçilmesine katkı sağlayabiliyor.
Nitekim PARAM/Momento kararında gördüğümüz üzere, başlangıçta ortak girişimin faaliyetlerini korumak amacıyla öngörülen bir hüküm, yıllar sonra tarafların ticari faaliyetlerini sınırlandıran ve önemli hukuki ihtilaflara yol açan bir mekanizmaya dönüşebiliyor.
Rekabet Hukuku, Uyuşmazlıkların Çözümünde Yeni Bir Araç mı?
PARAM/Momento kararı, yalnızca rekabet etmeme yükümlülüklerinin sınırlarına ilişkin değerlendirmeleri nedeniyle değil, rekabet hukukunun devam eden ticari uyuşmazlıklarda nasıl stratejik bir rol üstlenebileceğini göstermesi bakımından da dikkat çekiyor.
Özellikle PARAM’ın beş yıllık bir sözleşme hükmüne ilişkin bireysel muafiyet başvurusunda bulunması ve bunun sonucunda Kurul’un geçici tedbir kararı vermesi, alışılmış bir muafiyet sürecinin ötesine geçen bir örnek oluşturuyor. Bir tarafta sözleşmeden doğan haklarını ileri süren taraflar ve devam eden tahkim süreçleri, diğer tarafta ise aynı sözleşme hükmünün rekabet üzerindeki olası etkilerini inceleyen Kurul bulunuyor.
Bu durum, rekabet hukuku ile özel hukuk uyuşmazlıklarının kesiştiği alanlarda önümüzdeki dönemde benzer başvurularla karşılaşılıp karşılaşılmayacağı sorusunu da beraberinde getiriyor.
