İçeriğe geç

Tarafından getirildi

logo

Rekabet ve Regülasyon

En yeni haberler, değişiklikler, kararlar, değerlendirmeler…

open menu close menu

Rekabet ve Regülasyon

  • Anasayfa
  • Hakkımızda

Dergi Kapandı, Taahhüt Kaldı: CMA’nın Büyük Temizliği ve Taahhütlerin Son Kullanma Tarihi

Yazar Emin Köksal and Gökçe Bilgin
20 Kasım 2026
  • Rekabet Hukuku
Share on Facebook Share on Twitter Share via email Share on LinkedIn

Birleşik Krallık’ta hayvansal atık işleyen iki şirket 1995’te birer taahhüt verdi. Bu taahhütlere göre şirketler fiyat ayrımcılığı yapmayacak ve fiyat bilgilerini de Meat Trades Journal adlı sektör dergisinde yayımlayacaklardı. Ne var ki dergi 2018’de kapandı, şirketlerden biri de tasfiye edildi. Taahhütler ise kâğıt üzerinde yürürlükte kalmaya devam etti. Birleşik Krallık Rekabet Otoritesi (Competition and Markets Authority, “CMA”) bu taahhütleri ancak 4 Kasım 2026’da, sektör araştırmaları sonucunda getirdiği tedbirlere[1] ilişkin stratejik gözden geçirmesinin nihai kararıyla kaldırdı[2].

Daha önce CMA’nın müteahhitlerden aldığı taahhütleri değerlendirirken, değişen piyasa koşullarında taahhütlerin kaldırılmasının tartışıldığını not etmiştik[3]. Aynı otoritenin market sektörüne ilişkin 2010 tarihli Controlled Land Order düzenlemesini Aldi ve Lidl’i kapsayacak şekilde genişletip genişletmeyeceğini de ele almıştık[4]. Bu yazıda ise madalyonun öbür yüzüne, yani miadını dolduran tedbirlerin kaldırılmasına rekabet iktisadı açısından bakıyor ve son olarak Rekabet Kurulu’nun (“Kurul”) Yemeksepeti kararıyla yönümüzü Türkiye’ye çeviriyoruz.

Otuz Üç Tedbir Masada: CMA Neyi, Neden Temizledi?

Ocak 2026’da başlayan gözden geçirme, CMA’nın sektör araştırmalarına dayanan ve hâlen yürürlükte olan tedbirlerinin yüzde 60’ına karşılık gelen 33 tedbiri kapsıyordu[5]. CMA, 2026 yılının Ağustos ayında geçici kararını yayımlayıp görüş topladıktan sonra bu tedbirlerden 31’ine ilişkin nihai kararını açıkladı. Buna göre 23 tedbir tamamen, 2’si kısmen kaldırılırken 6’sı korundu.

Ancak CMA bir tedbiri dilediği zaman kaldıramıyor. Bunun için koşullarda meydana gelen bir değişiklik nedeniyle tedbirin artık uygun olmadığını ortaya koyması gerekiyor ve bu değerlendirmeyi yaparken pazardaki gelişmeleri, mevzuattaki değişiklikleri ve tedbire tabi şirketlerin durumunu esas alıyor.

Peki CMA bu temizliği neden yapıyor? Otoritenin kendi cevabı maliyetle ilgili. Şirketler tedbirlere uymak, CMA ya da ilgili diğer kurumlar ise bu tedbirleri izlemek için kaynak ayırıyor. İktisatçıların uyum maliyeti (compliance cost) dediği bu yükün yanında bir de fırsat maliyeti bulunuyor, çünkü miadı dolmuş bir tedbiri izleyen uzman o sırada bugünün sorunlarıyla ilgilenemiyor. Yani CMA gerekçesini rekabetin artacağı iddiasına değil, gereksiz yükün azalacağına dayandırıyor.

Dijitalleşmeyle Anlamını Yitiren Tedbirler

Kaldırılan tedbirlerin gerekçelerine baktığımızda dijitalleşmenin izini açıkça görüyoruz. Örneğin 1987 tarihli en eski tedbir, tatilin acenteye gidilerek satın alındığı bir dönemde getirilmişti ve tur operatörlerinin müşteriye indirim ve hediye sunan seyahat acentelerini engellemesini yasaklıyordu. CMA ise bugün tüketicilerin paket turları ağırlıklı olarak telefonla, internet sitelerinden ve sosyal medyadan satın aldığını tespit ediyor. Çevrim içi satış fiziksel acenteler üzerinde ciddi bir rekabet baskısı kurduğu için tur operatörünün acenteyi hizaya sokma gücü de artık eskisi gibi değil. Kısacası tedbirin önlemeye çalıştığı sorunu bugün pazarın kendisi çözüyor.

Bu örneğin arkasında, iktisatta arama maliyetleri (search costs) dediğimiz kavram yatıyor. Eski tedbirlerin birçoğu bilgiye ulaşmanın pahalı olduğu bir dönemde tüketiciye bilgi ulaştırmak için getirilmişti. Bugün ise aynı işi büyük ölçüde fiyat karşılaştırma siteleri kendiliğinden yapıyor. Bunun en iyi örneği, elektrikli ev eşyalarındaki uzatılmış garantilere ilişkin 2012 tarihli taahhütler. Bu taahhütlerle büyük perakendeciler, tüketicilerin garanti fiyatlarını kolayca karşılaştırabilmesi için bir internet sitesi kurup işletmeyi üstlenmişti. Ne var ki CMA’nın dosyasına göre bugün bu siteyi ziyaret eden tüketici sayısı görece az, buna karşın perakendecilerden biri sitenin yıllık bakım maliyetinin yaklaşık 20 bin sterlin olduğunu belirtiyor. Bu durum, herkesin cebinde akıllı telefon varken şirketleri telefon rehberine ilan vermeye zorlamaya benziyor.

Peki Yapay Zekâ Bu Hikâyenin Neresinde?

CMA’nın nihai kararında yapay zekâya hiç değinilmiyor. Bu durum doğal karşılanabilir, çünkü incelenen tedbirlerin en yenisi 2017 tarihli ve kaldırılma gerekçeleri son yirmi yılın internetine dayanıyor. Bununla beraber, yapay zekânın tedbirlere etkisini başka bir yerde, ABD’de Google’ın arama tekeline ilişkin davada gördük. Davada tedbirlere ilişkin kararı veren Yargıç Mehta, Eylül 2025’te üretken yapay zekânın ortaya çıkışının davanın seyrini değiştirdiğini yazdı ve bu doğrultuda Chrome’un satılması talebini reddetti[6].

Bu durumun eski tedbirlerin geleceği hakkında ne söylediğine bakarsak, yapay zekâdan ilk etkilenecek tedbirlerin tüketiciye bilgi sunmaya dayananlar olması muhtemel. Örneğin tüketici adına teklifleri toplayan, sözleşmeleri okuyan ve gerektiğinde daha uygun bir hizmet sağlayıcısına geçişi kendisi yapan bir yapay zekâ asistanı düşünelim. Böyle bir asistan fiyatları tüketici adına karşılaştırdığında, tüketicinin bu iş için harcadığı zaman ve çaba neredeyse ortadan kalkar. Bu durumda şirketlere fiyatlarını belirli bir yerde yayımlama yükümlülüğü getiren tedbirler de gereksiz hâle gelebilir.

Öte yandan yapay zekâ her zaman rekabeti artırmıyor. Tüketici adına teklif toplayıp seçim yapan bir asistan, hangi şirketin ürününün tüketiciye ulaşacağını da belirlediği için pazara erişimi kontrol eden yeni bir geçit bekçisine (gatekeeper) dönüşebilir. Bu ihtimali yapay zekâ ajanları ve Google’ın yapay zekâ özetleri üzerine yazılarımızda tartışmıştık[7]. Dolayısıyla yapay zekâ bir yandan bazı tedbirleri gereksiz kılarken, diğer yandan yeni rekabet sorunları yaratarak bazılarını daha da gerekli hâle getirebilir. Hangisinin hangisi olduğunu ise ancak düzenli bir gözden geçirme gösterebilir.

Peki Bazı Tedbirler Neden Korundu?

CMA’nın kararını değerli bulmamızın bir nedeni de koruduğu 6 tedbir. Bunlar arasında en ilginç olanlar, 1993 tarihli gazlı içecek taahhütleri. Bu taahhütler, büyük üreticilerin satış noktalarıyla münhasırlık anlaşmaları yapmasını yasaklıyor. CMA ise taahhütlerin üzerinden otuz yılı aşkın süre geçmiş olmasına rağmen pazarda kayda değer bir değişiklik yaşanmadığını tespit ederek bu yasakların yürürlükte kalmasına karar verdi. Bu da bir tedbirin akıbetini belirleyen şeyin yaşı değil, çözmeye çalıştığı sorunun hâlâ devam edip etmediği olduğunu gösteriyor.

Korunan bir diğer tedbir olan ve bankalar arasında hesap taşımayı kolaylaştıran 2017 tarihli taahhütler ise dijitalleşmenin her sorunu kendiliğinden çözmediğini gösteriyor. Gözden geçirme sürecinde hesap taşıma hizmetini işleten kuruluş ve bazı büyük bankalar, bu taahhütlerin amacına ulaştığını ileri sürerek kaldırılmaları gerektiğini savundu. Ne var ki CMA, rekabetin 2017’den bu yana arttığını kabul etmekle birlikte hesap değiştirme oranlarının hâlâ düşük olduğunu tespit ederek taahhütleri korudu. Bu tablo, değiştirme maliyetlerinin (switching costs) ve statüko yanlılığının (status quo bias) teknolojinin gelişmesiyle kendiliğinden ortadan kalkmadığına işaret ediyor.

Kurul’un Güncel Yaklaşımı: Yemeksepeti Kararı

Türkiye’de bu tartışmanın en güncel örneği, Kurul’un 27 Kasım 2025 tarihli Yemeksepeti kararı[8]. Yemeksepeti 2021’de, çevrim içi yemek siparişi platformu hizmetleri pazarında rakiplerini dışlayıcı uygulamalarla 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (“Kanun”) 4. ve 6. maddelerini ihlal edip etmediğinin incelendiği soruşturmayı dört taahhüt vererek sonlandırmıştı. Bu taahhütlerle Yemeksepeti, restoranlara dar en çok kayrılan müşteri (EKM) koşulu uygulamamayı, yani restoranların kendi kanallarında daha uygun fiyat verebilmesine izin vermeyi kabul etmişti. Diğer üç taahhüt ise joker indirimleri, minimum sepet tutarı ve kurye hizmetinin fiyatlandırılmasına ilişkindi. Süresiz olarak verilen bu taahhütler, Yemeksepeti’nin pazarda kayda değer bir güce sahip olduğu bir dönemde kabul edilmişti.

Ne var ki pazar bu dönemde hızla değişiyordu. Getir Yemek, Trendyol Go ve Migros Yemek 2019 ile 2022 arasında birer birer pazara girdi. Bunun üzerine Yemeksepeti Eylül 2024’te Kurul’a başvurup taahhütlerin kaldırılmasını istedi. Bahse konu başvurudaki iddia ise konumuz açısından oldukça öğretici. Şirket artık hâkim durumda olmadığını ve taahhütlerin kendisini rakipleri karşısında eli kolu bağlı bıraktığını savundu. Örneğin minimum sepet tutarını kendisi belirleyemezken rakip platformların bunu serbestçe belirleyebildiğini ileri sürdü.

İktisatta buna asimetrik düzenleme (asymmetric regulation) sorunu diyoruz. Sorunun kaynağı, taahhüdün yalnızca onu veren şirketi bağlaması ve sonradan gelen rakibi bağlamaması. Pazar dengesi değiştiğinde taahhüt altındaki şirket tek eli bağlı dövüşürken rakipleri serbestçe hareket edebiliyor. CMA’nın dile getirmediği ama bizce işin özünü oluşturan nokta da tam olarak bu. Eskimiş bir taahhüt şirkete yük olmakla kalmıyor, rekabeti de çarpıtabiliyor.

Yemeksepeti kararına dönecek olursak, Kurul talebi Kanun’un 43. maddesinin dördüncü fıkrası kapsamında, yani taahhüt kararına temel oluşturan unsurlardan birinde esaslı bir değişiklik olup olmadığı açısından inceledi ve öncelikle Yemeksepeti’nin artık hâkim durumda olmadığını tespit etti. Ardından dört taahhüdü tek tek ele alarak üçünü kaldırdı, dar EKM taahhüdünü ise iki yıl sonra yeniden değerlendirilmek üzere korudu. Görüldüğü üzere Kurul da, CMA’nın tedbirlere yaklaşımına benzer şekilde, taahhütleri toptan değil tek tek değerlendirdi.

Varsayılanı Değiştirmek: Tedbirlere Son Kullanma Tarihi

Her iki örnek de aynı soruyu akla getiriyor: Bir tedbir ya da taahhüt neden kendiliğinden sona ermiyor da birinin onu kaldırması gerekiyor? Davranışsal iktisat bu noktada varsayılan seçeneğin (default) gücünü hatırlatıyor. Süresiz bir tedbirde ya da taahhütte varsayılan seçenek yürürlükte kalmak olduğundan, değişiklik ancak biri harekete geçtiğinde gerçekleşiyor ve bu da zaman alıyor. Nitekim Yemeksepeti’nin başvurusundan Kurul kararına on dört ay geçti. CMA’nın toplu temizliği ise en eski tedbirden otuz dokuz yıl sonra geldi.

Bu soruna çözüm olarak tedbirlere baştan bir süre sınırı konulması (sunset clause) öne çıkıyor. Bu yöntemde tedbir belirli bir tarihte kendiliğinden sona eriyor ve devam etmesini isteyen taraf, tedbirin neden hâlâ gerekli olduğunu ortaya koymak zorunda kalıyor. Bu yaklaşımın önemli örneklerinden biri ABD’de görülüyor. ABD Adalet Bakanlığı 1979’dan bu yana, rekabet ihlali iddiasıyla açtığı davalarda tarafların rızasıyla verilen mahkeme kararlarına (consent decree) genellikle on yıllık bir süre koyuyor. Ne var ki Bakanlık 2018’de geriye dönüp baktığında, süre sınırı içermeyen 1.300’e yakın eski kararın hâlâ yürürlükte olduğunu gördü ve bunları kaldırmak için bir girişim başlattı.

CMA da Şubat 2026’da yayımladığı kılavuzla benzer bir yola girdi ve bundan sonra çıkaracağı emirlere kural olarak bir bitiş tarihi koyacağını, süresi on yılı aşan ya da hiç süresi bulunmayan tedbirleri ise en geç on yıl içinde kendi inisiyatifiyle gözden geçireceğini açıkladı. Avrupa Komisyonu ise 2016’da, pazarın beklenenden hızlı açılması üzerine E.ON’un doğal gaz taahhütlerini süresinden yaklaşık beş yıl önce kaldırdı[9].

Bu örnekler Türkiye’deki uygulama için de yol gösterici ve davranışsal nitelikteki tedbir ya da taahhütlerin baştan bir bitiş veya yeniden değerlendirme tarihiyle birlikte getirilmesinin yerinde olacağını düşündürüyor. Nitekim Kurul, Essilor/Luxottica birleşmesinde taahhütler için üç yıllık bir süre öngördü, Yemeksepeti kararında da dar EKM taahhüdünü iki yıl sonra yeniden değerlendirilmek üzere korudu. Bunun yanında yürürlükteki tedbir ve taahhütlerin bir envanterini çıkarıp bunları düzenli aralıklarla gözden geçirmek de gerekiyor. Zira dijital pazarlarda beş yılda yaşanan değişim, tur operatörleri pazarında otuz dokuz yılda yaşanandan bile fazla olabilir.

Sonuç Yerine: Etiketteki Tarihe Bakmak

Genel bir değerlendirme yaptığımızda CMA’nın yaptığı temizliği doğru yönde bir adım olarak görüyoruz. Nitekim otorite tedbirleri toptan kaldırmak yerine tek tek tarttı ve koşulların değişmesiyle işlevini yitiren tedbirleri kaldırırken sorunun devam ettiği pazarlardaki tedbirleri korudu.

Bununla birlikte CMA’nın bu gözden geçirmeyi büyüme ve yatırım gündeminin bir parçası olarak yürüttüğünü de göz ardı etmemek gerekiyor. Zira yükü azaltma hedefi zamanla korumayı azaltmaya dönüşürse, bugün olumlu bulduğumuz yaklaşım da tartışmalı hâle gelebilir. Bu nedenle tedbirlerin kaldırıldığı pazarların bundan sonra nasıl işleyeceğini yakından izlemek önem taşıyor.

Başlığa dönersek, dergi kapandıysa taahhüdün de rafa kalkması doğal. Ancak bu kararı derginin gerçekten kapanıp kapanmadığına bakmadan vermemek gerekir. Pazarların yapay zekâyla birlikte daha da hızlı değiştiği bir dönemde bu kontrolü otuz dokuz yılda bir yapma lüksümüz de yok. O hâlde tedbir ve taahhütlerin etiketine bir son kullanma tarihi yazmak iyi bir başlangıç olacaktır.


[1] CMA, sektör araştırmaları sonucunda tespit ettiği rekabet sorunlarını başlıca iki araçla gidermektedir. Bunlardan ilki teşebbüslerin verdiği ve CMA’nın kabul ettiği taahhütler (undertakings), ikincisi ise CMA’nın tek taraflı olarak tesis ettiği emirlerdir (orders). Bu yazıda bu iki araç birlikte anılırken “tedbir” (remedy) ifadesi kullanılmaktadır.

[2] CMA, Strategic review of markets remedies: Final Decision, 4 Kasım 2026, https://assets.publishing.service.gov.uk/media/6aeb039e19b57f95dc2b80d3/Strategic_review_of_markets_remedies__final_decision__1_.pdf, Son Erişim tarihi: 19.11.2026.

[3] Rekabet ve Regülasyon, https://www.rekabetregulasyon.com/muteahhitler-taahhut-etti-cma-kabul-etti-taahhut-paketi-uzerine-degerlendirmeler/, Son Erişim tarihi: 19.11.2026.

[4] Rekabet ve Regülasyon, https://www.rekabetregulasyon.com/groceries-market-investigation-controlled-land-order-2010-bu-sefer-konu-fiyat-degil/, Son Erişim tarihi: 19.11.2026.

[5] CMA, “CMA regulatory review aims to ease the burden on businesses”, basın duyurusu, 19 Ocak 2026, https://www.gov.uk/government/news/cma-regulatory-review-aims-to-ease-the-burden-on-businesses, Son Erişim tarihi: 19.11.2026.

[6] United States v. Google LLC, No. 20-cv-3010 (D.D.C.), tedbirlere ilişkin karar (Memorandum Opinion), 2 Eylül 2025, https://www.govinfo.gov/content/pkg/USCOURTS-dcd-1_20-cv-03010/pdf/USCOURTS-dcd-1_20-cv-03010-3.pdf, Son Erişim tarihi: 19.11.2026.

[7] Bu konudaki blog yazılarımız için bkz. Rekabet ve Regülasyon, “Yapay Zeka Ajanları Rekabetin Yeni Kapı Bekçisi mi: Fransız Rekabet Otoritesi’nin Görüşü Üzerine”, https://www.rekabetregulasyon.com/yapay-zeka-ajanlari-rekabetin-yeni-kapi-bekcisi-mi-fransiz-rekabet-otoritesinin-gorusu-uzerine/ ve “Google AI Overviews Rekabeti İhlal Ediyor mu?: Cevabı Masa Başında Değil, Sahada Aramak”, https://www.rekabetregulasyon.com/google-ai-overviews-rekabeti-ihlal-ediyor-mu-cevabi-masa-basinda-degil-sahada-aramak/, Son Erişim tarihi: 19.11.2026.

[8] Rekabet Kurulu’nun 27.11.2025 tarihli ve 25-44/1086-615 sayılı kararı, https://www.rekabet.gov.tr/Karar?kararId=88f38c4f-97ec-4db7-88a5-6ba138bbfb17, Son Erişim tarihi: 19.11.2026. Taahhütleri bağlayıcı kılan karar ise Kurulun 28.01.2021 tarihli ve 21-05/64-28 sayılı kararıdır.

[9] Bkz. “Initiative to Seek Termination of Legacy Antitrust Judgments”, Federal Register, 4 Mayıs 2018, https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-2018-05-04/pdf/2018-09461.pdf, Son Erişim tarihi: 19.11.2026.

Ayrıca bkz.: CMA, Markets Regime Guidance (CMA3), 3 Şubat 2026, para. 8.76 ve dipnot 219, https://assets.publishing.service.gov.uk/media/6980967284f2153b1124531e/__Guidance_on_CMA_market_reviews__market_studies__market_investigations_and_the_monitoring_and_review_of_market_remedies__.pdf, Son Erişim tarihi: 19.11.2026. Avrupa Komisyonu, IP/16/2646 sayılı basın açıklaması, 26 Temmuz 2016, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_16_2646, Son Erişim tarihi: 19.11.2026.

Share on Facebook Share on Twitter Share via email Share on LinkedIn
Şimdi kayıt olun
Son blog yazılarımızı e-posta ile alın.
Gönder
CMA, CMA tedbirleri, Rekabet Kurulu, taahhüt mekanizması, taahhütlerin kaldırılması, Yemeksepeti taahhüt kararı
Emin Köksal

Emin Köksal

Bütün makaleler

Gökçe Bilgin

Gökçe Bilgin

Bütün makaleler

İLGILI MAKALELER

  • İdare Hukuku
  • Rekabet Hukuku

Bizlik Bir Durum Yok (Mu)?: Rekabet Kurumu Philips Kararıyla* Bir Kez Daha Tıbbi Görüntüleme ve Teşhis Cihazları Pazarının Davranış Normlarını Belirledi

Yazar Y. Sertaç Serter and Hazar Başar
  • Rekabet Hukuku
  • Uluslararası Ticaret

AB yabancı devlet yardımlarını da denetleyecek!

Yazar Şahin Ardıyok and Emin Köksal
  • Rekabet Hukuku

GAFA Bundeskartellamt’ın radarında!

Yazar Gökçe Çetinkaya

Balcıoğlu Selçuk Eymirlioğlu Ardıyok Keki

Balcıoğlu Selçuk Eymirlioğlu Ardıyok Keki (“BASEAK”) İstanbul’da kurulmuş, hukukun tüm alanlarında hizmet vermekte olan bir hukuk bürosudur. 2007’den beri müvekkillerimize Türkiye’de yürüttükleri faaliyetlerinde ve büyüme planlarında titiz ve güvenilir hukuki çözümler sunmaktayız.

Özel kişilerden, girişimcilere, kuruluş aşamasındaki küçük şirketlerden, devlet kuruluşlarına, orta ve büyük ölçekli özel ve halka açık şirketlerden uluslararası ve küresel holdinglere varıncaya kadar her ölçekten şirketin hukuki ihtiyaçlarına yönelik hizmet vermekteyiz.

Şimdi kayıt olun

Blog yazılarımızı e-posta ile alın.

Kayıt ol

Kategori̇ler

  • Bankacılık
  • Birleşme ve Devralma ve Ortak Girişim
  • Diğer Endüstriler
  • E-Ticaret
  • Elektrikli Araçlar
  • Enerji
  • Finansal Regülasyon
  • Genel
  • Gümrük Hukuku
  • Hakim Durumun Kötüye Kullanılması
  • Hızlı Tüketim Malları
  • Hukuk ve İktisat
  • İdare Hukuku
  • Ilac ve Sağlık
  • İnovasyon
  • Kişisel Verilerin Korunması
  • Maden Hukuku
  • Muafiyet ve Menfi Tespit
  • Otomotiv
  • Pişmanlık Uygulamaları
  • Regülasyonlar
  • Rekabet Hukuku
  • Rekabet İktisadı
  • Rekabet Uyum Programı
  • Rekabete Aykırı Anlaşmalar
  • Suç Gelirlerinin Aklanması ve Terörizmin Finansmanı
  • Telekomünikasyon, Teknoloji ve Medya
  • Uluslararası Ticaret
  • Usul Kuralları ve Cezalar
  • Uyum
  • Yapay Zeka
  • Yerinde İncelemeler
  • Yolsuzluk

© 2026 Dentons

  • © BASEAK 2024
  • Gizlilik Politikası
  • Kullanım Kuralları